Tworzenie stron www
Marketing
Pozycjonowanie
PR
Inne
O nas
Sklep
Blog Kontakt

Testimonials (referencje)

Testimonials (referencje) to pozytywne opinie lub rekomendacje wystawiane przez klientów, które pomagają budować zaufanie do firmy i jej produktów. Dobre referencje mają kluczowe znaczenie w procesie podejmowania decyzji przez potencjalnych klientów.
Referencje i testimoniale – listy referencyjne, opinie klientów, rekomendacje dla firm i pracowników

Referencje, które brzmią wiarygodnie, bo opierają się na faktach

Dobre referencje otwierają drzwi: kandydatowi do nowej pracy, firmie do przetargu, a marce do zaufania klientów, którzy jej jeszcze nie znają. Kłopot w tym, że osoba, która ma je wystawić, rzadko ma czas i wprawę w pisaniu, a ogólnikowa laurka nikogo nie przekona. Pomagamy przygotować listy referencyjne i opinie klientów, które są konkretne, rzeczowe i zgodne z prawdą – a ostateczną treść zawsze zatwierdza i podpisuje osoba, której nazwisko widnieje pod dokumentem.

Przygotowujemy referencje dla pracowników, współpracowników i praktykantów, rekomendacje dla firm i podwykonawców, a także opracowujemy testimoniale klientów do wykorzystania na stronie, w ofertach i w studiach przypadków. Usługa jest częścią naszego content marketingu: łączymy warsztat redakcyjny z wiedzą o tym, jak takie teksty czytają rekruterzy, komisje przetargowe i klienci. Poniżej kompendium o tym, czym są referencje, a w sekcjach wokół niego – jak je przygotowujemy i jak z nich mądrze korzystać.

12 elementów listu referencyjnego, które sprawdzamy, zanim projekt trafi do podpisu
6 etapów pracy nad referencjami – od krótkiego briefu po podpis i przekazanie dokumentu
100% projektów trafia do akceptacji osoby, która je podpisuje; bez jej zgody nie powstaje żaden dokument

Testimonials – referencje

Testimonials-referencje to jedna z najskuteczniejszych form promocji, której celem jest zarekomendowanie pracownika bądź firmy kolejnym pracodawcom lub zleceniodawcom. Referencje stanowią powszechne narzędzie, służące do selekcji podczas zatrudniania nowych pracowników. Jak je napisać?

Poproszono Cię o wystawienie referencji, a Ty zupełnie nie masz czasu, by napisać coś sensownego? Nie ma problemu. W SEOSEM24 napiszemy za Ciebie referencje dla pracownika, współpracownika, praktykanta lub firmy, która wykonała dla Ciebie usługę.

Wystawimy wartościową, merytoryczną opinię na temat pracownika lub firmy, na temat przebiegu współpracy i korzyści, jakie z niej wyniknęły.

Testimonials – referencje – napisane przez nas w Twoim imieniu, będą profesjonalnie sformatowane, wiarygodne i spersonalizowane, co zwiększy ich autentyczność.

Testimonials (referencje)

Napisanie referencji, lub tzw. listu referencyjnego, wymaga znajomości pewnych zasad. Co powinno znaleźć się w profesjonalnie przygotowanych referencjach?

Testimonials-referencje: najważniejsze elementy

• miejscowość i data
• imię i nazwisko osoby, która wystawia referencje (a także nazwa firmy i stanowisko)
• nagłówek
• imię i nazwisko osoby, której dotyczy rekomendacja
• stanowisko osoby rekomendowanej i zakres współpracy
• okres współpracy
• przebieg współpracy
• osiągnięcia i sukcesy
• charakterystyka pracownika i jego predyspozycji
• zachęta do zatrudnienia pracownika
• pieczątka firmowa i podpis osoby wystawiającej dokument
• dane kontaktowe

Pisząc referencje należy kierować się zasadą umiaru – nie wolno przesadzić z pochlebstwami. Rekomendacje powinny być możliwie najbardziej obiektywne, rzeczowe i wyważone. Tylko wtedy będą traktowane poważnie przez potencjalnych pracodawców lub zleceniodawców. Odpowiednio przygotowane referencje to doskonała reklama – nienachalna, subtelna i wiarygodna.
Jeśli chcesz, aby nasi specjaliści przygotowali dla Ciebie profesjonalne referencje – skontaktuj się z nami!
Zobacz inne usługi, jakie wykonujemy w ramach content marketingu: https://seosem24.pl/uslugi/content-marketing

Rodzaje rekomendacji

List referencyjny, testimonial czy opinia w sieci: podobne słowa, inne zadania

Na co dzień te pojęcia bywają używane zamiennie, ale chodzi o różne teksty – pisane dla innego odbiorcy, w innej formie i według innych zasad. Zanim zaczniemy pisać, ustalamy, którego z nich naprawdę potrzebujesz.

List referencyjny

Formalny dokument, w którym pracodawca, klient lub zleceniodawca poświadcza współpracę i rekomenduje osobę albo firmę.

  • Adresowany do przyszłego pracodawcy, zleceniodawcy lub komisji przetargowej
  • Zawiera dane wystawiającego, okres i zakres współpracy oraz podpis
  • Ton rzeczowy, oparty na faktach i efektach
  • Przekazywany jako wydruk na papierze firmowym albo plik PDF
  • Bez zgody wystawiającego nie nadaje się do publikacji marketingowej
Gdy liczy się formalne potwierdzenie współpracy

Testimonial

Krótka opinia klienta o produkcie, usłudze lub współpracy, publikowana w materiałach marki.

  • Adresowany do potencjalnych klientów firmy
  • Kilka zdań, z imieniem, stanowiskiem i zdjęciem lub logo autora
  • Ton osobisty, najlepiej słowami samego klienta
  • Publikowany na stronie, w ofertach, prezentacjach i reklamach
  • Wymaga zgody autora na publikację, a przy zdjęciu – także na rozpowszechnianie wizerunku
Gdy celem jest zaufanie nowych klientów

Rekomendacja w serwisie LinkedIn

Publiczna rekomendacja wystawiana z profilu jednej osoby na profilu drugiej.

  • Widoczna dla rekruterów i kontaktów zawodowych
  • Publikuje ją rekomendujący, a rekomendowany decyduje o jej wyświetleniu
  • Krótka, osobista, związana z konkretnym projektem lub okresem pracy
  • Nie zastępuje formalnego listu w rekrutacji czy przetargu
Uzupełnienie profilu zawodowego

Opinia w Google lub na portalu z recenzjami

Ocena wystawiona przez klienta w wizytówce firmy albo na niezależnej platformie.

  • Widoczna w wynikach wyszukiwania i w mapach
  • Wystawiana z konta klienta
  • Firma może poprosić o opinię i na nią odpowiedzieć
Tu pomagamy w procesie zbierania prawdziwych opinii
Kiedy potrzebne są referencje

Osiem sytuacji, w których prosi się o rekomendację

Każda wymaga nieco innego tekstu. Inaczej pisze się o stażyście po trzech miesiącach praktyk, a inaczej o podwykonawcy, który przez kilka lat obsługiwał inwestycje firmy.

01

Odchodzący pracownik

Pracodawca chce docenić osobę, która zmienia pracę. List podkreśla obowiązki, osiągnięcia i cechy przydatne u kolejnego pracodawcy, bez ujawniania informacji poufnych o firmie.

02

Stażysta lub praktykant

Krótka współpraca, ale ważna na początku kariery. Piszemy o tym, czego się nauczył, jakie zadania wykonywał samodzielnie i jak odnalazł się w zespole – bez przesady, która przy krótkim stażu brzmi niewiarygodnie.

03

Freelancer i współpracownik

Osoba na umowie cywilnoprawnej nie dostaje świadectwa pracy, więc referencje bywają jedynym dokumentem potwierdzającym współpracę. Opisujemy projekty, terminy i jakość wykonanych prac.

04

Podwykonawca lub dostawca

Firma chce polecić partnera, który dobrze wykonał zlecenie. Referencje opisują zakres usługi, okres realizacji, czasem wartość prac i to, jak wykonawca radził sobie z terminami i nieprzewidzianymi problemami.

05

Przetarg i zamówienie publiczne

Wykonawca potrzebuje dokumentu potwierdzającego należyte wykonanie usługi lub dostawy. Treść musi zawierać elementy wymagane w warunkach zamówienia – ogólnik może zostać uznany za niewystarczający dowód.

06

Wniosek, nabór, członkostwo

Rekomendacje bywają wymagane przy programach wsparcia, naborach do stowarzyszeń branżowych czy konkursach. Dopasowujemy je do kryteriów, które będzie oceniać komisja.

07

Studia, stypendium, wyjazd

List polecający od przełożonego lub opiekuna naukowego do uczelni czy programu stypendialnego. Liczy się w nim opis kompetencji związanych z kierunkiem i konkretne przykłady zaangażowania.

08

Testimoniale na stronę firmy

Firma chce pokazać nowym klientom, co mówią o niej obecni. Rozmawiamy z klientami, redagujemy ich wypowiedzi i przygotowujemy je do publikacji – z ich akceptacją i zgodą.

W skrócie

Dobry list referencyjny

  • Mieści się zwykle na jednej stronie.
  • Zaczyna od tego, kto pisze i skąd zna rekomendowanego.
  • Opiera się na faktach i przykładach, a nie na przymiotnikach.
  • Kończy się jednoznaczną rekomendacją, datą i podpisem.
Zamów list referencyjny
Anatomia dobrego listu

Jak zbudowany jest przekonujący list referencyjny i co w nim pisać

Lista elementów referencji, którą przytaczamy w kompendium, to szkielet. O tym, czy dokument przekona czytelnika, decyduje jednak treść, którą ten szkielet wypełnimy. Rekruter czy komisja przetargowa czytają dziesiątki podobnych listów i szybko odróżniają tekst napisany z myślą o konkretnej osobie od szablonu z podmienionym nazwiskiem. Dlatego każdy projekt zaczynamy od faktów, a dopiero potem myślimy o formie.

Otwarcie: kto pisze i skąd zna rekomendowanego

Pierwszy akapit odpowiada na dwa pytania czytelnika: kim jest wystawiający i dlaczego jego zdanie ma znaczenie. Stanowisko, nazwa firmy, charakter relacji – przełożony, klient, partner w projekcie – i okres współpracy. Zdanie „Z przyjemnością rekomenduję…” nie wnosi niczego, jeśli nie wiadomo, kto rekomenduje i na jakiej podstawie. Lepiej od razu napisać, że wystawiający przez określony czas bezpośrednio nadzorował pracę danej osoby albo odbierał prace wykonawcy.

Środek: fakty, przykłady i efekty

Najważniejsza część listu opisuje, czym osoba lub firma się zajmowała i jak to robiła. Zamiast przymiotników – „rzetelny, sumienny, zaangażowany” – stawiamy na konkrety: za co odpowiadał, jakie projekty prowadził, jakie problemy rozwiązał, co się dzięki temu zmieniło. Jeśli wystawiający może podać mierzalne efekty i zgadza się na ich ujawnienie, warto je wpisać. Jeśli nie – lepiej opisać sytuację jakościowo, niż dopisywać liczby, których nikt nie potwierdzi.

  • Zakres obowiązków – krótko i rzeczowo, bez kopiowania całego opisu stanowiska z ogłoszenia rekrutacyjnego.
  • Jeden lub dwa przykłady – konkretna sytuacja, w której rekomendowany wykazał się kompetencją, mówi więcej niż najdłuższa lista cech.
  • Kompetencje miękkie poparte zachowaniem – zamiast „dobrze współpracuje” lepiej napisać, z kim współpracował i czym ta współpraca się wyróżniała.
  • Rozwój w czasie – awans, nowe obowiązki czy samodzielne projekty pokazują, że wystawiający obserwował osobę dłużej niż przez kilka tygodni.

Zakończenie: jednoznaczna rekomendacja i kontakt

Ostatni akapit zawiera wyraźną rekomendację – do jakiej roli lub jakiego rodzaju współpracy wystawiający poleca osobę czy firmę – oraz gotowość do udzielenia dodatkowych informacji. Dane kontaktowe podajemy tylko za zgodą wystawiającego i najlepiej służbowe. Pod tekstem znajduje się podpis, a w przypadku firmy często także pieczęć albo podpis elektroniczny, jeśli dokument ma postać cyfrową.

A długość? Zwykle jedna strona. Dłuższy list rzadko jest czytany w całości, a krótszy niż kilka zdań wygląda jak formalność załatwiona na odczepnego. Język dopasowujemy do odbiorcy i do samego wystawiającego: inaczej brzmi prezes dużej spółki, inaczej właściciel kilkuosobowej pracowni. Jeśli dokument ma trafić do zagranicznego odbiorcy, ustalamy z wystawiającym wersję językową, którą będzie w stanie sam zweryfikować.

Czego w referencjach nie pisać

W liście nie powinno być informacji, które mogą zaszkodzić rekomendowanemu albo wystawiającemu: powodów odejścia, stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej, wysokości wynagrodzenia czy szczegółów objętych tajemnicą przedsiębiorstwa. Nie porównujemy też rekomendowanego z innymi pracownikami. Jeżeli wystawiający ma zastrzeżenia, których nie chce przemilczeć, lepiej ograniczyć list do faktów, niż pisać rekomendację, w którą sam nie wierzy.

Referencje od klienta indywidualnego

Nie tylko firmy wystawiają referencje. Wykonawcy remontów, architekci, korepetytorzy czy fotografowie często proszą o rekomendację klientów prywatnych. Taki dokument nie musi mieć formy urzędowej: wystarczy kilka zdań o tym, co zostało wykonane, kiedy i z jakim efektem, podpisanych imieniem i nazwiskiem. Klient prywatny częściej niż firma waha się przed podaniem danych kontaktowych, dlatego zawsze pytamy, co może się znaleźć w dokumencie, a co powinno zostać pominięte.

Zasada umiaru: referencje bez ani jednej uwagi krytycznej są czymś normalnym, ale przesadne superlatywy obniżają wiarygodność. Lepiej napisać mniej, a prawdziwie – czytelnik i tak zweryfikuje to w rozmowie z kandydatem lub wykonawcą.
Jak pracujemy

Od rozmowy do podpisu: sześć etapów przygotowania referencji

Piszemy w imieniu wystawiającego, ale nigdy bez niego. Każdy tekst powstaje na podstawie informacji, które on przekazuje, i trafia do niego do akceptacji przed podpisem.

1

Krótki brief

Ustalamy, kto wystawia referencje, dla kogo i w jakim celu: rekrutacja, przetarg, publikacja na stronie. Od celu zależy forma, długość i elementy obowiązkowe – inne są w liście do pracodawcy, inne w dokumencie składanym w zamówieniu publicznym.

Cel i odbiorca Rozmowa lub formularz
2

Zebranie faktów

Rozmawiamy z wystawiającym albo prosimy o wypełnienie krótkiego kwestionariusza: okres i zakres współpracy, najważniejsze zadania, przykłady, efekty. Przy referencjach dla firm prosimy także o dane umowy i opis prac, jeśli mają się znaleźć w dokumencie.

Kwestionariusz lub wywiad Dane umowy i projektu
3

Pierwsza wersja

Piszemy tekst dopasowany do celu i do sposobu wypowiadania się wystawiającego. Unikamy szablonowych zwrotów, które czytelnik zna z dziesiątek wzorów dostępnych w sieci, i pilnujemy, by każde zdanie miało pokrycie w zebranych informacjach.

Projekt listu Styl wystawiającego
4

Weryfikacja i poprawki

Wystawiający czyta projekt, poprawia, uzupełnia albo skreśla to, czego nie chce lub nie może potwierdzić. To etap obowiązkowy: pod referencjami podpisuje się on, więc każde zdanie musi być zgodne z jego wiedzą i przekonaniem.

Akceptacja treści Runda poprawek
5

Forma i skład

Przygotowujemy dokument do podpisu: na papierze firmowym albo w pliku do podpisu elektronicznego, z poprawnymi danymi, datą i miejscem wystawienia. Na życzenie dokładamy skróconą wersję, którą – za zgodą wystawiającego – można wykorzystać jako cytat.

Plik gotowy do podpisu Wersja skrócona
6

Podpis i przekazanie

Wystawiający podpisuje dokument i przekazuje go rekomendowanemu. Jeśli fragment ma zostać opublikowany – na stronie, w ofercie, w mediach społecznościowych – osobno ustalamy zgodę na publikację i jej zakres.

Zgoda na publikację Przekazanie dokumentu
W skrócie

Referencje do przetargu

  • Opis prac sformułowany tak, by dało się go porównać z warunkiem udziału.
  • Daty realizacji i – gdy jest potrzebna – wartość zamówienia.
  • Wyraźna informacja o należytym wykonaniu prac.
  • Aktualna data przy usługach wciąż świadczonych.
Przygotujmy projekt referencji
Referencje w zamówieniach

Referencje dla firm i do przetargów: gdy dokument jest dowodem, a nie uprzejmością

W relacjach między firmami referencje pełnią często funkcję formalną. Zamawiający publiczni i wielu prywatnych inwestorów sprawdza doświadczenie wykonawcy, prosząc o wykaz zrealizowanych usług lub dostaw wraz z dowodami, że zostały one wykonane należycie. Takim dowodem w polskich zamówieniach publicznych są właśnie referencje albo inne dokumenty sporządzone przez podmiot, na rzecz którego prace wykonano.

W takiej sytuacji list pełen ogólników to ryzyko. Komisja sprawdza, czy z dokumentu wynika to, czego wymaga specyfikacja: rodzaj usługi, jej zakres, okres realizacji, czasem wartość, a przede wszystkim jednoznaczne stwierdzenie, że zamówienie wykonano należycie. Jeśli w dokumencie brakuje któregoś z tych elementów, wykonawca może zostać wezwany do uzupełnienia, a w skrajnym przypadku nie wykaże spełnienia warunku udziału w postępowaniu.

Co powinno się znaleźć w referencjach dla wykonawcy

  • Dane wystawiającego i wykonawcy – pełne nazwy i adresy, a przy umowie jej numer lub data zawarcia, jeśli wystawiający zgadza się je podać.
  • Przedmiot i zakres – opis usługi, dostawy lub robót sformułowany na tyle precyzyjnie, by dało się go zestawić z warunkiem z ogłoszenia, a nie tylko ogólnie.
  • Okres realizacji – daty rozpoczęcia i zakończenia albo informacja, że usługa jest nadal świadczona.
  • Wartość – jeśli warunek dotyczy wartości zamówień, a wystawiający zgadza się ją ujawnić.
  • Ocena wykonania – wyraźne stwierdzenie, że prace wykonano należycie, w terminie i zgodnie z umową.

Przy usługach ciągłych lub powtarzających się, które wciąż trwają, przepisy dotyczące zamówień publicznych wymagają, by dokument potwierdzający ich należyte wykonywanie był wystawiony w okresie ostatnich trzech miesięcy. Dlatego firmom regularnie startującym w przetargach radzimy, by porządkowały swoje referencje z wyprzedzeniem i odświeżały te, które dotyczą stałych klientów.

Jak pomagamy wykonawcom

W praktyce o referencje prosi wykonawca, a wystawia je klient. Klient chętnie pomoże, ale rzadko ma czas na pisanie dokumentu od zera. Przygotowujemy więc projekt referencji na podstawie umowy i opisu prac, który wykonawca przekazuje klientowi do weryfikacji, edycji i podpisu. Klient może zmienić każde zdanie – projekt ma mu oszczędzić czas, a nie wyręczyć go w ocenie. Treść referencji zawsze musi odpowiadać rzeczywistości: przedstawienie nieprawdziwych informacji w postępowaniu może mieć poważne konsekwencje prawne zarówno dla wykonawcy, jak i dla wystawiającego.

Pomagamy też ułożyć zasoby na przyszłość. Firma, która startuje w przetargach regularnie, powinna mieć uporządkowaną bazę realizacji: kto był zamawiającym, czego dotyczyła umowa, kiedy ją wykonano, jakie dokumenty już posiada i które trzeba będzie odświeżyć. Dzięki temu przed terminem składania ofert nie trzeba w pośpiechu prosić klientów o dokumenty.

Referencje od zagranicznych klientów

Wykonawcy, którzy realizowali zlecenia za granicą, często mają referencje w języku obcym. W polskich zamówieniach publicznych dokumenty sporządzone w języku obcym składa się co do zasady wraz z tłumaczeniem na język polski, dlatego warto zadbać o to, by opis prac był na tyle precyzyjny, żeby po przetłumaczeniu nadal jednoznacznie odpowiadał na warunek udziału. Pomagamy uporządkować opis prac tak, by zarówno oryginał, jak i tłumaczenie były jednoznaczne.

Uwaga: wymagania co do treści i formy dokumentów zależą od konkretnego postępowania. Zawsze sprawdzamy je w specyfikacji warunków zamówienia, a przy wątpliwościach prawnych odsyłamy do prawnika wykonawcy – nie udzielamy porad prawnych.
Testimoniale w praktyce

Gdzie i jak wykorzystać opinie klientów, żeby pracowały na sprzedaż

Zebrane opinie najczęściej lądują w jednej zakładce „Referencje”, do której zagląda niewielu odwiedzających. Tymczasem największą wartość mają tam, gdzie klient podejmuje decyzję.

Przy ofercie, nie w osobnej zakładce

Opinia klienta działa najlepiej obok informacji, której dotyczy: przy opisie usługi, przy cenniku, obok formularza kontaktowego. Odwiedzający, który waha się przed wysłaniem zapytania, widzi wtedy, że inni byli w tej samej sytuacji i są zadowoleni z efektu. Krótki cytat z imieniem, stanowiskiem i nazwą firmy wystarczy – pod warunkiem, że mówi o czymś konkretnym.

Dobieramy opinie do podstron: na stronie usługi dla sklepów – wypowiedź właściciela sklepu, na stronie dla firm produkcyjnych – opinia z tej branży. Uniwersalne „Polecam, pełen profesjonalizm” powtarzane na każdej podstronie szybko traci siłę. Zbiorczą stronę z referencjami warto mieć, ale jako uzupełnienie – tak jak nasza strona z referencjami SEOSEM24.

  • Cytat przy właściwej usłudze
  • Imię, stanowisko, firma
  • Opinie dopasowane do branży
  • Strona zbiorcza jako uzupełnienie
Prawo i etyka

Zasady, na których opieramy każdą referencję i każdy testimonial

Wiarygodność referencji bierze się z tego, że realna osoba ręczy za nie swoim nazwiskiem. Dlatego w tej usłudze granice są dla nas równie ważne jak styl i poprawność językowa.

Podpisuje osoba, która zna fakty

Przygotowujemy projekt, ale to wystawiający decyduje o treści i składa podpis. Nie podpisujemy niczego w cudzym imieniu i nie przygotowujemy referencji bez kontaktu z osobą lub firmą, która ma je wystawić.

Tylko prawdziwe informacje

Opisujemy wyłącznie to, co wystawiający może potwierdzić. Nie dopisujemy osiągnięć, wyników ani okresów współpracy, których nie było – nawet jeśli tekst brzmiałby wtedy efektowniej.

Żadnych fałszywych opinii

Opinie i referencje przygotowujemy na podstawie rzeczywistej współpracy i faktów przekazanych przez wystawiającego. Nie tworzymy fikcyjnych opinii ani recenzji.

Zgoda na publikację i wizerunek

Testimonial trafia na stronę dopiero po zgodzie autora na publikację w ustalonej formie. Przy zdjęciu lub nagraniu potrzebna jest zgoda na rozpowszechnianie wizerunku, a przy danych osobowych – podstawa ich przetwarzania zgodna z RODO.

Redakcja bez zmiany sensu

Wypowiedzi klientów skracamy i porządkujemy, ale nie zmieniamy ich znaczenia. Zredagowana wersja wraca do autora do akceptacji – to on decyduje, czy podpisze się pod nią swoim imieniem i nazwiskiem.

Informacja o weryfikacji opinii

Firma, która udostępnia opinie konsumentów o swoich produktach, powinna poinformować, czy i w jaki sposób sprawdza, że pochodzą od osób, które z nich korzystały lub je kupiły. Pomagamy przygotować taką informację w zrozumiałej formie.

Typowe błędy

Sześć błędów, które odbierają referencjom wiarygodność

Widzimy je w dokumentach przynoszonych do poprawy i w zakładkach z opiniami na stronach firm. Każdy z nich sprawia, że czytelnik zaczyna wątpić także w resztę tekstu.

01

Szablon z podmienionym nazwiskiem

Zdania znane z dziesiątek wzorów dostępnych w sieci: „sumienny, rzetelny, z pełnym przekonaniem polecam”. Rekruter widzi, że wystawiający nie poświęcił czasu na opis tej konkretnej osoby, i traktuje dokument jak formalność.

  • Konkretne zadania zamiast przymiotników
  • Przykład z codziennej pracy
  • Język wystawiającego
02

Przesadne superlatywy

„Najlepszy pracownik w historii firmy, perfekcyjny w każdym calu.” Taki tekst budzi podejrzenia, zwłaszcza przy krótkiej współpracy. Wyważona, rzeczowa ocena przekonuje skuteczniej niż zachwyt, którego nie da się niczym podeprzeć.

  • Ocena proporcjonalna do stażu
  • Fakty zamiast zachwytu
  • Umiar w przymiotnikach
03

Brak danych wystawiającego

Referencje bez stanowiska, nazwy firmy, daty i podpisu nie dają się zweryfikować. W rekrutacji tracą wartość, a w przetargu mogą nie zostać uznane za wystarczający dowód doświadczenia wykonawcy.

  • Pełne dane i stanowisko
  • Data i miejsce wystawienia
  • Podpis odręczny lub elektroniczny
04

Ujawnienie informacji poufnych

Opis osiągnięć nie może zdradzać tajemnic przedsiębiorstwa: wyników finansowych, nazw klientów objętych poufnością, szczegółów projektów. Opisujemy rolę i efekty w sposób, który nie narusza interesów wystawiającego.

  • Tajemnica przedsiębiorstwa
  • Zgoda na podanie nazw klientów
  • Efekty opisane bezpiecznie
05

Anonimowe opinie na stronie

„Anna z Warszawy” i ikonka zamiast zdjęcia to dla wielu odbiorców sygnał, że opinia mogła zostać wymyślona. Prawdziwe imię i nazwisko, stanowisko i nazwa firmy – za zgodą autora – robią ogromną różnicę w odbiorze.

  • Pełny podpis za zgodą
  • Zdjęcie lub logo firmy
  • Odnośnik do realizacji, jeśli to możliwe
06

Nieaktualne referencje

Rekomendacja sprzed wielu lat, od firmy, która już nie istnieje, albo dotycząca usługi, której dziś nie świadczysz. W przetargach przy usługach wciąż trwających znaczenie ma także data wystawienia dokumentu.

  • Przegląd bazy referencji
  • Aktualizacja u stałych klientów
  • Wycofywanie nieaktualnych cytatów
W skrócie

Rozmowa zamiast formularza

  • Krótka rozmowa telefoniczna lub online z osobą, która naprawdę uczestniczyła we współpracy.
  • Pytania o problem, decyzję i efekt zamiast prośby o „kilka słów”.
  • Wypowiedź klienta jego słowami, zredagowana i zaakceptowana.
  • Zgoda na publikację opisana konkretnie: gdzie, w jakiej formie i na jak długo.
Zbierzmy opinie Twoich klientów
Zbieranie opinii

Jak rozmawiamy z klientami, żeby ich opinie miały treść

Większość firm prosi klientów o opinię mailem: „Będziemy wdzięczni za kilka słów na temat współpracy”. Odpowiedzi, jeśli w ogóle przychodzą, są uprzejme i puste – „Polecam, wszystko w porządku”. Klient nie jest copywriterem i nie wie, co mogłoby zainteresować innych. Dlatego zamiast prosić o gotowy tekst, prowadzimy krótką rozmowę i pytamy o rzeczy, które klient pamięta najlepiej: sytuację przed współpracą, moment decyzji i to, co się zmieniło.

Wypowiedzi notujemy możliwie dosłownie, bo naturalny język klienta przekonuje bardziej niż wygładzone sformułowania. Potem wybieramy fragmenty, które niosą konkretną informację, porządkujemy je i odsyłamy do akceptacji. Klient widzi dokładnie, co zostanie opublikowane, pod jakim podpisem i w jakich miejscach – i dopiero wtedy wyraża zgodę.

Pytania, które prowadzą do dobrej opinii

  • Jaki problem chcieliście rozwiązać? Odpowiedź pokazuje kolejnym klientom, że firma rozumie ich sytuację, bo już z nią pracowała.
  • Dlaczego wybraliście właśnie tę firmę? Często pada argument, którego firma sama w ogóle nie eksponuje w ofercie.
  • Co was zaskoczyło we współpracy? Pozytywne zaskoczenia to zwykle najbardziej wiarygodna część całej wypowiedzi.
  • Co się zmieniło po zakończeniu projektu? Efekt opisany słowami klienta, z liczbami tylko wtedy, gdy sam je poda i zgodzi się na ich publikację.
  • Komu polecalibyście tę firmę? Odpowiedź pomaga dopasować opinię do właściwej podstrony i grupy odbiorców.

Kiedy i kogo prosić o opinię

Najlepszy moment to chwila tuż po widocznym sukcesie: oddaniu projektu, pierwszych efektach, rozwiązaniu trudnego problemu. Prosimy osoby, które faktycznie uczestniczyły we współpracy, a nie tylko podpisały umowę – ich wypowiedź jest bogatsza w szczegóły. Nie wybieramy wyłącznie klientów, o których wiadomo, że są zachwyceni. Opinia kogoś, kto na początku miał wątpliwości, a mimo to jest zadowolony, bywa najbardziej przekonująca dla osób, które także się wahają.

Rozmowa przy okazji zbierania opinii daje firmie coś więcej niż cytat na stronę: wiedzę o tym, co klienci naprawdę cenią i jakimi słowami to opisują. Te informacje przekazujemy dalej i wykorzystujemy w tekstach ofertowych oraz przy planowaniu treści na stronę.

Dobra praktyka: zgodę na publikację opisujemy konkretnie – gdzie opinia się pojawi (strona, oferta, media społecznościowe, reklama), w jakiej formie (tekst, zdjęcie, nagranie) i na jak długo. Ustalamy też, co się stanie, gdy autor zechce ją wycofać, i zapisujemy to w bazie opinii.
Dla działów HR i zarządów

Polityka wystawiania referencji: porządek, który chroni firmę i pracowników

W wielu firmach referencje wystawia każdy kierownik na własną rękę i według własnego wzoru. Kilka prostych zasad sprawia, że dokumenty są spójne, rzetelne i bezpieczne dla wszystkich stron.

01

Kto może wystawiać

Ustalcie, kto w imieniu firmy podpisuje referencje: bezpośredni przełożony, dyrektor działu, zarząd. Referencje od osoby, która nie znała pracy rekomendowanego, są mało wiarygodne, a wystawione bez upoważnienia mogą zostać odebrane jako stanowisko całej firmy.

  • Upoważnione osoby
  • Bezpośrednia znajomość pracy
  • Opinia osobista a firmowa
02

Wspólny układ dokumentu

Szablon z obowiązkowymi elementami – danymi firmy, okresem współpracy, stanowiskiem, miejscem na opis i podpis – ułatwia pracę i daje spójny obraz firmy. Szablon nie oznacza jednak gotowych zdań: treść zawsze opisuje konkretną osobę.

  • Stała struktura dokumentu
  • Papier firmowy lub plik PDF
  • Miejsce na indywidualny opis
03

Ochrona informacji

Lista tematów, których referencje nie poruszają: wynagrodzenie, stan zdrowia, przyczyny odejścia, informacje o klientach objętych poufnością. Osoba z działu kadr może szybko sprawdzić projekt pod tym kątem przed podpisem.

  • Lista tematów wyłączonych
  • Kontrola przed podpisem
  • Tajemnica przedsiębiorstwa
04

Dane osobowe

Referencje zawierają dane osobowe rekomendowanego i informacje o jego pracy. Wystawia się je na prośbę zainteresowanego i przekazuje jemu, a informacji telefonicznych dla przyszłych pracodawców udziela się ostrożnie, najlepiej za jego wiedzą i zgodą.

  • Wystawienie na prośbę pracownika
  • Przekazanie zainteresowanemu
  • Ostrożność przy rozmowach telefonicznych
05

Rejestr wystawionych dokumentów

Informacja o wystawionych referencjach – komu, kiedy i przez kogo – pozwala odpowiedzieć na pytanie przyszłego pracodawcy lub zamawiającego i uniknąć sytuacji, w której firma nie pamięta, co poświadczyła.

  • Kopia lub wpis w rejestrze
  • Przechowywanie zgodne z polityką danych
  • Weryfikacja na prośbę odbiorcy
06

Element marki pracodawcy

Rzetelne, osobiste referencje to sygnał, że firma docenia ludzi także wtedy, gdy odchodzą. Byli pracownicy chętniej polecają takich pracodawców, a kandydaci zwracają na to uwagę. Temat łączymy z działaniami z zakresu employer brandingu.

  • Docenienie odchodzących osób
  • Dobre relacje z byłymi pracownikami
  • Spójność z wizerunkiem pracodawcy
Wiarygodność

Co sprawia, że czytelnik wierzy w referencje

Waga czynników to nasza redakcyjna ocena, a nie wynik badania. Pokazuje, na co zwracamy największą uwagę, gdy przygotowujemy list referencyjny albo redagujemy opinię klienta.

Konkretne przykłady decydujące

Opis sytuacji, projektu lub efektu, który da się potwierdzić w rozmowie. To on odróżnia referencje od szablonu i zostaje w pamięci czytelnika.

Tożsamość autora decydujące

Imię, nazwisko, stanowisko i firma. Im łatwiej zweryfikować autora, tym większą wagę ma jego zdanie – dla rekrutera, komisji i klienta.

Relacja i okres współpracy bardzo ważne

Czytelnik chce wiedzieć, skąd autor zna rekomendowanego i jak długo z nim pracował. Bez tego nawet trafna ocena brzmi jak grzeczność.

Wyważony ton bardzo ważne

Rzeczowa ocena bez przesady. Nadmiar superlatyw obniża zaufanie bardziej niż brak pochwał w którymś obszarze.

Dopasowanie do odbiorcy ważne

List do rekrutera, komisji przetargowej i klienta sklepu podkreśla inne rzeczy. Jeden tekst do wszystkiego słabo sprawdza się w każdej z tych ról.

Forma graficzna pomocnicze

Papier firmowy, czytelny skład i podpis dodają dokumentowi powagi, ale nie uratują słabej, ogólnikowej treści.

W skrócie

Opinie, które pracują

  • Tekst HTML zamiast zrzutu ekranu.
  • Autor, firma i – jeśli można – odnośnik do realizacji.
  • Bez oznaczeń pod gwiazdki przy opiniach o własnej firmie.
  • Opinie w Google wystawiane z kont klientów.
Porozmawiajmy o opiniach na Twojej stronie
Opinie a widoczność i konwersja

Referencje i opinie na stronie: co mówią wyszukiwarce i klientom

Nie istnieje przełącznik, który po dodaniu zakładki z referencjami podnosi stronę w wynikach wyszukiwania. Opinie wpływają jednak na widoczność i sprzedaż kilkoma pośrednimi drogami, które warto znać, zanim zdecydujesz, gdzie i jak je publikować.

  • Reputacja w oczach wyszukiwarki – wytyczne dla osób oceniających jakość wyników Google kładą nacisk na doświadczenie, wiedzę, autorytet i wiarygodność twórców strony oraz na to, co o firmie mówią niezależne źródła. Opinie publikowane przez samą firmę są tylko jednym elementem tego obrazu.
  • Wyniki lokalne – według informacji Google liczba i ocena opinii w Profilu Firmy w Google są brane pod uwagę przy ustalaniu kolejności wyników lokalnych. Treść opinii i odpowiedzi firmy wpływają też na to, jak szukający postrzegają firmę.
  • Konwersja – konkretna opinia przy formularzu kontaktowym czy w koszyku odpowiada na wątpliwości, które powstrzymują przed wysłaniem zapytania. Ten efekt można zmierzyć, porównując wersje strony w testach.
  • Unikalna treść – studia przypadków i wypowiedzi klientów to tekst, którego nie ma nigdzie indziej, napisany językiem klientów, często zbieżnym z tym, co wpisują w wyszukiwarkę.

Jak publikować opinie, żeby pracowały

Opinie publikujemy jako zwykły tekst, a nie obrazek ze zrzutem ekranu – tekst jest czytelny dla wyszukiwarek i czytników ekranu, a do tego łatwo go aktualizować. Przy każdej opinii podajemy autora i, jeśli to możliwe, odnośnik do realizacji lub studium przypadku. Nie oznaczamy opinii o własnej firmie danymi strukturalnymi w nadziei na gwiazdki w wynikach – od 2019 roku Google w takim przypadku ich nie wyświetla. Inaczej jest w sklepach: opinie kupujących o produktach można oznaczać zgodnie z wytycznymi.

Z opiniami z zewnętrznych serwisów postępujemy ostrożnie: zamiast kopiować je na stronę, lepiej odesłać do źródła albo poprosić autora o zgodę na cytat. Pracę nad opiniami łączymy z zarządzaniem reputacją w sieci i pozycjonowaniem, a wpływ opinii na liczbę zapytań sprawdzamy w testach A/B.

Opinie w formie wideo warto uzupełnić krótkim opisem lub transkrypcją najważniejszych fragmentów. Dzięki temu treść jest dostępna także dla osób, które nie mogą lub nie chcą włączać dźwięku, a wyszukiwarka otrzymuje tekst opisujący, o czym mówi klient. Ta sama zasada dotyczy referencji w formie skanu: obok pliku warto umieścić krótki cytat i informację, kto i kiedy wystawił dokument.

Wskazówka: opinia z datą i nazwiskiem, która mówi o konkretnym efekcie, jest cenniejsza niż dziesięć ogólnych pochwał bez podpisu – zarówno dla klienta, jak i dla każdego, kto ocenia wiarygodność firmy.
FAQ

Pytania o referencje i opinie klientów

Odpowiedzi na pytania, które zadają nam pracodawcy, wykonawcy startujący w przetargach i firmy zbierające opinie klientów.

Czy pisanie referencji w czyimś imieniu jest legalne?
Tak, jeśli osoba, która je wystawia, zna fakty, akceptuje treść i sama składa podpis. Przygotowujemy projekt dokumentu – podobnie jak asystent przygotowuje pismo dla przełożonego. Nieuczciwe byłoby wystawianie referencji bez wiedzy wystawiającego albo zawierających nieprawdę – takich zleceń nie przyjmujemy.
Czy pracodawca ma obowiązek wystawić referencje?
Nie. Obowiązkowe jest świadectwo pracy, którego treść określają przepisy prawa pracy. Referencje są dobrowolne – pracodawca może je wystawić na prośbę pracownika, ale nie musi. Właśnie dlatego, że to dokument dobrowolny, warto zadbać, by był rzetelny i przemyślany.
Czym referencje różnią się od świadectwa pracy?
Świadectwo pracy to dokument o ściśle określonej treści: zawiera między innymi okres zatrudnienia, wymiar czasu pracy, zajmowane stanowiska i sposób rozwiązania umowy. Nie zawiera oceny pracownika. Referencje to opinia o pracy i kompetencjach danej osoby – nie zastępują świadectwa, tylko je uzupełniają.
Czy przyszły pracodawca może żądać referencji?
Kodeks pracy określa katalog danych, których pracodawca może żądać od kandydata, i referencji w nim nie ma. Kandydat może je jednak przekazać dobrowolnie, a dobrze przygotowane referencje często pomagają wyróżnić się w rekrutacji.
Ile trwa przygotowanie referencji?
Zależy głównie od tego, jak szybko otrzymamy informacje od wystawiającego i ile rund poprawek będzie potrzebnych. Prosty list dla pracownika powstaje szybciej niż projekt referencji do przetargu, w którym opis prac trzeba dopasować do warunków zamówienia. Termin ustalamy przy przyjęciu zlecenia.
Czy referencje mogą mieć formę elektroniczną?
Tak. Coraz częściej referencje mają postać pliku PDF podpisanego podpisem elektronicznym, a w zamówieniach publicznych dokumenty składa się elektronicznie, zgodnie z wymaganiami danego postępowania. Formę dopasowujemy do miejsca, do którego dokument ma trafić.
Czy mogę sam przygotować projekt referencji dla siebie?
W praktyce to częste: pracownik lub wykonawca przygotowuje projekt, a przełożony lub klient go poprawia i podpisuje. To w porządku, o ile wystawiający rzeczywiście czyta treść i zgadza się z każdym zdaniem. Możemy pomóc przygotować taki projekt, ale ostateczna decyzja zawsze należy do osoby, która podpisuje dokument.
Co jeśli wystawiający chce zmienić nasz projekt?
Zmienia. To jego dokument i jego podpis. Nasza rola to zaproponować treść i formę, a nie przekonywać do zdań, z którymi się nie zgadza. Gdy zmiany są duże, przygotowujemy nową wersję, żeby tekst pozostał spójny i czytelny.
Jak zebrać testimoniale od klientów?
Najlepiej tuż po udanym etapie współpracy, gdy efekt jest świeży. Zamiast prosić o „kilka słów opinii”, lepiej zadać trzy, cztery konkretne pytania albo umówić krótką rozmowę. Na tej podstawie redagujemy wypowiedź, którą klient akceptuje, a przy okazji zbieramy zgodę na publikację w uzgodnionych miejscach.
Czy można poprawić opinię klienta przed publikacją?
Można ją zredagować – skrócić, poprawić błędy, uporządkować – ale nie zmieniać sensu. Zredagowana wersja powinna wrócić do autora do akceptacji. Opinia przypisana konkretnej osobie musi wyrażać jej zdanie, a nie zdanie firmy.
Czy opinie na stronie dadzą gwiazdki w wynikach Google?
W przypadku opinii o własnej firmie publikowanych na jej stronie – nie. Od 2019 roku Google nie wyświetla gwiazdek dla takich opinii, uznając je za wystawiane samemu sobie. Dane strukturalne warto stosować tam, gdzie wytyczne na to pozwalają, na przykład przy opiniach o produktach w sklepie. Szczegóły omówimy przy optymalizacji danych strukturalnych.
Czy referencje dla firmy mogą zawierać wartość zamówienia?
Mogą, jeśli wystawiający się na to zgadza. W przetargach wartość bywa potrzebna do wykazania spełnienia warunku, ale wiele firm traktuje ją jako informację poufną. Ustalamy to przed przygotowaniem projektu, żeby nie trzeba było wracać do klienta z dodatkową prośbą.
Jak długo referencje zachowują wartość?
W rekrutacji – dopóki dotyczą doświadczenia istotnego dla nowego stanowiska, choć świeższe dokumenty są zwykle bardziej przekonujące. W zamówieniach publicznych decydują warunki postępowania, a przy usługach ciągłych także wymóg aktualności dokumentu. Na stronie internetowej warto okresowo przeglądać opinie i wymieniać te, które dotyczą nieaktualnej oferty.
Czy referencje powinny być na papierze firmowym?
Nie jest to wymóg, ale dodaje dokumentowi wiarygodności i ułatwia identyfikację wystawiającego. W firmach standardem jest papier firmowy lub szablon PDF z danymi przedsiębiorstwa. Osoba prywatna, na przykład klient indywidualny, może wystawić referencje na zwykłym dokumencie z czytelnym podpisem i danymi kontaktowymi.
Czy referencje może wystawić współpracownik, a nie przełożony?
Może, ale czytelnik inaczej je oceni. Rekomendacja przełożonego lub klienta waży więcej, bo dotyczy efektów pracy. Rekomendacja współpracownika dobrze uzupełnia obraz – mówi o współpracy w zespole – i sprawdza się na przykład w serwisach zawodowych.
Czy referencje mogą zawierać krytyczne uwagi?
Referencje są z natury dokumentem polecającym, więc zwykle skupiają się na mocnych stronach. Jeśli wystawiający ma poważne zastrzeżenia, lepiej ograniczyć dokument do faktów – stanowiska, okresu i zakresu obowiązków – albo go nie wystawiać, niż pisać rekomendację, w którą sam nie wierzy.
Co zrobić, gdy były pracodawca nie chce wystawić referencji?
Referencje są dobrowolne, więc nie da się ich wymusić. Warto wtedy poprosić o rekomendację innej osoby, która znała Twoją pracę – przełożonego z innego działu, klienta, kierownika projektu. Często barierą jest po prostu brak czasu, a gotowy projekt do weryfikacji zmienia nastawienie wystawiającego.
Czy możecie przygotować kilka wersji referencji dla jednej osoby?
Tak, jeśli wystawiający tego chce. Inaczej rozłoży się akcenty w liście do firmy technologicznej, a inaczej do organizacji pozarządowej. Każda wersja musi jednak opisywać te same fakty – zmienia się dobór przykładów, a nie treść oceny.
Ile opinii klientów warto mieć na stronie?
Nie liczba decyduje, tylko jakość i dopasowanie. Kilka konkretnych opinii z imieniem, nazwiskiem i firmą, rozmieszczonych przy właściwych usługach, działa lepiej niż długa lista anonimowych pochwał. Warto co jakiś czas dodawać nowe – świeżość opinii też buduje wiarygodność.
Czy można publikować opinie klientów bez ich nazwisk?
Można, na przykład gdy klient nie chce ujawniać współpracy. Taka opinia ma jednak mniejszą siłę przekonywania. Kompromisem bywa podanie stanowiska i branży bez nazwy firmy albo samego imienia i miejscowości – zawsze w formie uzgodnionej z autorem.
Czy referencje można wykorzystać w ofercie lub na stronie wykonawcy?
Tylko w zakresie, na który zgodził się wystawiający. Referencje przekazane do rekrutacji czy przetargu nie oznaczają automatycznie zgody na publikację w internecie. Jeśli chcesz pokazać dokument lub cytat z niego na stronie, poproś wystawiającego o zgodę i ustal, czy można podać jego imię, nazwisko i nazwę firmy.
Czy referencje dla pracownika mogą opisywać jego wyniki liczbowo?
Mogą, jeśli wystawiający zna te liczby, może je potwierdzić i nie narusza to tajemnicy firmy. Często bezpieczniejsze są wskaźniki względne lub opis jakościowy, na przykład skrócenie czasu realizacji zamówień albo wdrożenie nowego procesu w całym dziale. Nie wpisujemy liczb, których wystawiający nie jest pewien.
Czy współpracujecie z firmami spoza Krakowa?
Tak. Nasze biuro mieści się w Krakowie przy ul. Rybitwy 22/325, ale referencje i testimoniale przygotowujemy zdalnie dla klientów z całej Polski. Rozmowy z wystawiającymi i z klientami prowadzimy telefonicznie lub online.
Lista kontrolna

Zanim podpiszesz referencje, sprawdź osiem rzeczy

Krótka lista dla wystawiającego. Jeśli któryś punkt budzi wątpliwości, lepiej poprawić tekst teraz, niż tłumaczyć się z niego później.

  • Dane wystawiającego. Imię, nazwisko, stanowisko, nazwa firmy i dane kontaktowe – jeśli zgadzasz się je podać.
  • Data i miejsce. Aktualna data wystawienia, szczególnie gdy dokument ma trafić do przetargu.
  • Relacja i okres. Jasna informacja, skąd znasz rekomendowanego i jak długo trwała współpraca.
  • Zakres i przykłady. Opis zadań lub usług oraz przynajmniej jeden konkretny przykład.
  • Prawdziwość każdego zdania. W tekście nie ma niczego, czego nie możesz potwierdzić własną wiedzą.
  • Poufność. Dokument nie ujawnia tajemnic firmy ani danych klientów bez ich zgody.
  • Jednoznaczna rekomendacja. Na końcu jest wyraźne polecenie i wskazanie, do jakiej roli lub współpracy polecasz.
  • Podpis i forma. Podpis odręczny lub elektroniczny, papier firmowy albo plik zgodny z wymaganiami odbiorcy.
Słowniczek

Pojęcia związane z referencjami i opiniami

Referencje
Pisemna rekomendacja wystawiana przez pracodawcę, klienta lub partnera, poświadczająca współpracę i oceniająca jej przebieg.
List polecający
Inna nazwa listu referencyjnego, używana zwłaszcza przy rekomendacjach osobistych, rekrutacji na studia i do programów stypendialnych.
Testimonial
Krótka opinia klienta publikowana w materiałach marki, zwykle z imieniem, stanowiskiem i zdjęciem lub logo autora.
Świadectwo pracy
Obowiązkowy dokument wydawany pracownikowi w związku z zakończeniem stosunku pracy, o treści określonej przepisami i bez oceny pracownika.
Studium przypadku
Opis projektu: problemu, działań i efektów, często uzupełniony wypowiedzią klienta zaakceptowaną przed publikacją.
Dowód należytego wykonania
W zamówieniach publicznych dokument, na przykład referencje, potwierdzający, że wykonawca zrealizował wskazane usługi lub dostawy zgodnie z umową.
Warunek udziału w postępowaniu
Wymaganie określone przez zamawiającego, na przykład doświadczenie w realizacji podobnych zamówień, które wykonawca musi wykazać.
Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku
Zgoda osoby przedstawionej na zdjęciu lub nagraniu na jego publikację, co do zasady wymagana przez prawo autorskie.
Społeczny dowód słuszności
Skłonność do podejmowania decyzji na podstawie opinii i zachowań innych osób. W marketingu często określana angielskim terminem social proof.
Opinia zweryfikowana
Opinia, w przypadku której sprzedawca sprawdził, że pochodzi od osoby, która kupiła produkt lub z niego korzystała.
Profil Firmy w Google
Bezpłatna wizytówka firmy widoczna w wyszukiwarce i w Mapach Google, w której klienci mogą wystawiać opinie, a firma na nie odpowiadać.
Rekomendacja
Polecenie osoby lub firmy przez kogoś, kto zna jej pracę. Może mieć formę formalnego listu, krótkiej opinii albo wpisu w serwisie zawodowym.
Tajemnica przedsiębiorstwa
Informacje techniczne, handlowe czy organizacyjne firmy, które mają dla niej wartość i są chronione przed ujawnieniem. Nie powinny trafiać do referencji.
Zgoda na publikację opinii
Uzgodnienie z autorem, gdzie, w jakiej formie i pod jakim podpisem jego wypowiedź może się pojawić. Najlepiej zapisana w sposób, który można później odtworzyć.
Pieczęć firmowa
Odcisk z nazwą i danymi firmy umieszczany obok podpisu. Zwyczajowo spotykany w referencjach od przedsiębiorstw, choć o wartości dokumentu decyduje przede wszystkim podpis i treść.
Kwalifikowany podpis elektroniczny
Podpis składany elektronicznie, który ma skutki prawne równoważne podpisowi własnoręcznemu. Pozwala wystawić referencje w formie pliku bez drukowania.
Ghostwriting
Pisanie tekstów publikowanych pod nazwiskiem innej osoby, która akceptuje ich treść i bierze za nie odpowiedzialność.
W skrócie

Szkic w pigułce

  • Dane, data i tytuł dokumentu.
  • Relacja i okres współpracy.
  • Obowiązki, konkretny przykład i kompetencje.
  • Rekomendacja, kontakt i podpis.
Przygotujmy Twoje referencje
Przykładowy szkic

Jak może wyglądać list referencyjny dla pracownika: szkic z komentarzem

Poniżej pokazujemy układ listu, który często stanowi punkt wyjścia naszej pracy. To nie gotowy wzór do skopiowania, tylko szkielet z opisem tego, co powinno się znaleźć w każdej części. Elementy w nawiasach kwadratowych uzupełnia się faktami dotyczącymi konkretnej osoby i konkretnej współpracy.

  • Nagłówek i dane – [miejscowość, data], [nazwa i adres firmy], tytuł „Referencje” albo „List referencyjny”.
  • Akapit pierwszy – „[Imię i nazwisko] pracował(a) w [nazwa firmy] na stanowisku [stanowisko] od [data] do [data]. Przez [okres] byłem (byłam) jego (jej) bezpośrednim przełożonym jako [stanowisko wystawiającego].”
  • Akapit drugi – zakres obowiązków w dwóch, trzech zdaniach: za co odpowiadał(a), z kim współpracował(a), jakie procesy lub narzędzia prowadził(a).
  • Akapit trzeci – jeden lub dwa konkretne przykłady: projekt, problem albo zmiana, którą wprowadził(a), i jej efekt opisany tak, jak wystawiający może go potwierdzić.
  • Akapit czwarty – cechy i kompetencje widoczne w pracy, każda poparta krótkim przykładem zachowania, a nie samym przymiotnikiem.
  • Zakończenie – „Rekomenduję [imię i nazwisko] na stanowisko [rodzaj stanowiska] lub do współpracy w zakresie [obszar]. W razie pytań pozostaję do dyspozycji: [kontakt służbowy].”
  • Podpis – imię i nazwisko, stanowisko, podpis odręczny lub elektroniczny, ewentualnie pieczęć firmy.

Czym różni się szkic referencji dla firmy

W referencjach dla wykonawcy pierwsze zdanie dotyczy umowy: „[Nazwa wykonawcy] realizował(a) na rzecz [nazwa zamawiającego] [przedmiot umowy] w okresie od [data] do [data] na podstawie umowy [numer lub data].” Dalej opisujemy zakres prac w sposób porównywalny z warunkami przetargu, ewentualnie wartość, a w zakończeniu umieszczamy jednoznaczne stwierdzenie o należytym wykonaniu i rekomendację.

Czym różni się testimonial

Testimonial nie ma struktury listu. To dwa, trzy zdania w pierwszej osobie, najlepiej słowami klienta: problem, efekt, rekomendacja. Pod spodem imię i nazwisko, stanowisko, firma, a za zgodą także zdjęcie lub logo. Krótsza forma wymaga jeszcze większej konkretności, bo każde słowo musi coś wnosić.

Referencje dla stażysty: na co uważać

Przy krótkiej współpracy największym błędem jest przesada. Kilka tygodni praktyk to za mało, by pisać o „wybitnych osiągnięciach”, ale wystarczająco dużo, by rzetelnie opisać zadania, szybkość uczenia się, samodzielność i podejście do obowiązków. Taki wyważony list jest dla młodej osoby cenniejszy niż laurka, bo rekruter może mu uwierzyć i dopytać o konkrety w rozmowie.

Ważne: szkic to tylko układ. Rekruterzy i komisje rozpoznają gotowe wzory z internetu, dlatego każdą referencję piszemy od nowa, na podstawie faktów przekazanych przez wystawiającego.
Porozmawiajmy o referencjach

Potrzebujesz referencji, które ktoś przeczyta do końca?

Napisz, kto ma je wystawić, dla kogo i w jakim celu. Zaproponujemy formę, przygotujemy projekt na podstawie faktów i dopracujemy go razem z wystawiającym aż do podpisu.

Zostaw komentarz

Komentarze z linkami do innych stron nie są publikowane.

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Komentarze są moderowane.

Porozmawiajmy o Twoim projekcie

Opowiedz nam o swojej sytuacji – bezpłatnie ją przeanalizujemy i zaproponujemy plan działań. Odpowiadamy tego samego dnia, dyżur eksperta 24/7.

Bezpłatna wycena

Wyślij zapytanie – odpowiadamy szybko

Opisz, co chcesz osiągnąć, a my przygotujemy konkretne rekomendacje i wycenę.

Odpowiadamy tego samego dnia, dyżur eksperta 24/7.

  1. Opowiadasz o swojej sytuacjiFormularz, telefon albo e-mail
  2. Bezpłatnie ją analizujemyBez zobowiązań
  3. Proponujemy plan działańZ konkretnymi rekomendacjami i wyceną

    UMÓW SIĘ

    Bezpłatna konsultacja z naszym ekspertem

    Umów się na bezpłatną konsultację i otrzymaj od nas skuteczną strategię dla Twojego biznesu

    Bezpłatna wycena

    Wymagane pola

    Twoje dane
    Czego dotyczy zapytanie? możesz wybrać kilka
    Opisz projekt
    Dodaj do opisu: