Wyobraź sobie sytuację, gdzie tworzysz dowolną rzecz, od pisania dokumentu tekstowego, tworzenia kodu programu aż do projektu graficznego. Spędziłeś wiele dni i nocy na dopracowywaniu swojego dzieła, ale jesteś już na ostatniej prostej do zakończenia i nagle… komputer przestaje działać, wyświetla się blue screen. Przechodzą Cię dreszcze, gdyż nagle uświadamiasz sobie, że ostatni zapis postępów robiłeś kilka godzin temu. Co gorsza uświadamiasz sobie, że w najgorszym przypadku możesz stracić cały progres przez korupcję pliku. Uruchamiasz ponownie komputer, próbujesz otworzyć swój projekt i pojawia się komunikat o uszkodzeniu pliku. Cały twój progres zostaje bezpowrotnie utracony.

Czy kiedykolwiek spotkałeś się z taką sytuacją? Jeśli tak, ten artykuł jest dla Ciebie! Wyjaśnimy w nim, czym jest backup, do czego służy i jak wykorzystać jego pełny potencjał.

Co to backup i czym się zajmuje?

Backupem nazywamy proces tworzenia kopii danych w celu późniejszego odtworzenia w razie napotkania różnych problemów. Głównym celem backupu jest ochrona przed utratą danych na skutek np. uszkodzenia pliku, awarii dysku lub ataku ransomware. Oprócz tego backupy są używane m.in. w wielkich firmach w celu zapewnienia ciągłości działania (by ograniczyć straty finansowe przy np. wprowadzeniu aktualizacji oprogramowania z błędem krytycznym) oraz do przechowywania danych przez pewien czas.

Backup odgrywa również ważną rolę w życiu prywatnym, gdzie użytkownicy przechowują różne dane (np. dane do logowania na konto bankowe, czy też zdjęcia rodzinne). Utrata danych może spowodować problemy praktyczne ale też negatywny nastrój ze względu na utracenie wspomnień.

Pomimo swojej użyteczności wielu użytkowników nadal bagatelizuje znaczenie backupu, gdyż odgórnie zakładają, że jego dane będą zawsze bezpieczne. Mimo iż mają wpływ na wiele aspektów tworzenia czy zabezpieczania danych, to niestety przyczyny losowe rządzą się własnymi prawami i nie da się ich przewidzieć. Przykładowymi sytuacjami losowymi, w których kopia zapasowa jest zbawienna, są:

• Awarie sprzętu, gdzie część uszkodzeń da się naprawić bez utraty danych (np. wymiana uszkodzonego ekranu), ale przy uszkodzeniach związanych z dyskami pamięci nie da się odzyskać plików znajdujących się na owym dysku.
• Błędy ludzkie, czyli sytuacja przypadkowego usunięcia ważnego pliku. Nawet doświadczeni pracownicy firm mogą przypadkowo nadpisać lub usunąć dokumenty, których nie da się później odzyskać.
• Złośliwe oprogramowania, które mają na celu przejęcie danych użytkownika i żądanie opłaty za ponowny dostęp (ataki ransomware) albo usunięcie danych z dysku.
• Pobranie aktualizacji programu lub systemu, która posiada krytyczne błędy w aktualizacji. Przykładem jest sytuacja związana z aktualizacją software’u firmy CrowdStrike z 19 lipca 2024 roku, gdzie na wskutek niej doszło do paraliżu wielu globalnych branż (m.in. szpitali czy lotnisk) na świecie.

Jest zdecydowanie więcej przypadków, które determinują utratę dostępu do danych. Warto zaznaczyć, że takie sytuacje łatwo jest ominąć, dlatego warto poświęcić chwilę czasu na zrobienie backupu.

Jakie są rodzaje backupu?

Po wyjaśnieniu pojęcia backupu warto zwrócić uwagę na najczęściej występujące rodzaje backupów. Dzielimy je ze względu na zakres oraz sposób przechowywania danych. Do trzech najpopularniejszych rodzajów backupu zaliczamy full backup, incremental backup i differencial backup.

• Full backup, czyli pełny backup, polega na skopiowaniu wszystkich wybranych danych przy każdym tworzeniu nowego backupu. Największą zaletą jest bezpieczeństwo danych, a jego odtworzenie jest najszybsze ze wszystkich wymienionych rodzajów. Minusem natomiast jest długość czasu utworzenia kopii oraz duże zapotrzebowanie na przestrzeń dyskową.
  
• Incremental backup, czyli backup przyrostowy, tworzy kopie tylko tych plików, które od ostatniego okresu utworzenia backupu zostały zmodyfikowane przez użytkownika. Taki typ backupu jest zdecydowanie szybszy oraz używa mniej przestrzeni, ale jego wadą jest długi czas odzyskiwania. Długi czas odzyskiwania jest spowodowany wymogiem odzyskania ostatniego pełnego backupu oraz wszystkich przyrostowych.
  
• Differencial backup, czyli backup różnicowy, który kopiuje wszystkie zmiany od ostatniego pełnego backupu. Utworzenie go jest wolniejsze od backupu przyrostowego, ale szybsze od backupu pełnego. Jego odtworzenie jest mniej skomplikowane od backupu przyrostowego (wystarczy odtworzyć pełny backup i ostatni różnicowy), ale z czasem będzie wymagał coraz większej przestrzeni na dysku w porównaniu z backupem przyrostowym.

Backupy możemy też podzielić ze względu na ich regularność tworzenia. Do nich głównie zaliczamy manual backup i automatic backup.

• Manual backup (inaczej backup ręczny) jest tworzony w konkretnym momencie przez użytkownika, zazwyczaj przed wprowadzeniem ważnych zmian w projekcie. Jego głównymi zaletami są pełna kontrola nad tworzoną kopią oraz możliwość kontrolowania, które pliki będą w tym backupie. MInusami manualnego backupu są pilnowanie regularności backupów przez użytkownika oraz ryzyko ominięcia ważnych danych podczas tworzenia backupu.
  
• Automatic backup (inaczej backup automatyczny) jest backupem regularnie wykonywanym według ustalonego harmonogramu. Nie wymaga ingerencji użytkownika kosztem kontroli nad danymi umieszczanymi w backupie oraz większą ilością używanej przestrzeni na dysku.

Każdy z tych rodzajów ma własne plusy i minusy, dlatego wybór odpowiedniego typu backupu powinien zależeć od potrzeb użytkownika.

Backup lokalny a backup w chmurze

Różnice pomiędzy backupem lokalnym a backupem w chmurze wynikają głównie z miejsca przechowywania kopii zapasowych, ale obejmują też aspekty związane z uniwersalnością dostępu do danych. Podczas wybierania należy zwrócić uwagę na m.in. szybkość przywracania danych, bezpieczeństwo danych, koszty czy wygodę użytkownika.

Backup lokalny jest inaczej mówiąc backupem danych na fizycznych nośnikach (np. dyski zewnętrzne czy pendrive’y) znajdujących się w tej samej lokalizacji co użytkownik. Jego zaletami są pełna kontrola nad kopiami danych, brak zależności przywracania backupu od dostępności i prędkości internetu, lepsze bezpieczeństwo poprzez ominięcie usług trzecich. Do minusów zaliczamy problemy z kupowaniem nowych nośników pamięci w celu przechowywania coraz większych backupów, fizyczne uszkodzenie nośników pamięci przechowujących backupy czy brak zdalnego dostępu do kopii zapasowej.

Backup w chmurze to backup, którego ideą jest przesyłanie danych do zdalnych serwerów dostawców usług, takich jak Google Drive czy OneDrive. Takie kopie są wówczas dostępne z każdego, dowolnego miejsca na świecie i mogą być synchronizowane automatycznie. Oprócz zdalnego dostępu firmy zajmujące się backupami w chmurze oferują różne mechanizmy zabezpieczania danych, takie jak szyfrowanie danych czy możliwość przywrócenia stanu plików sprzed kilku tygodni. Do innych zalet backupu w chmurze zaliczamy uniezależnienie się od utraty danych ze względu na awarię systemu czy skalowalność danych. Głównymi minusami jest zależność od dostępu i szybkości internetu, koszty abonamentowe nakładane przez dostawców serwerów czy ryzyko wycieku danych przez zewnętrzną usługę.

Coraz częściej pojawia się implementacja łącząca zalety z obydwóch światów. Dzięki temu użytkownik otrzymuje szybki dostęp do danych, pełną kontrolę, bezpieczeństwo i skalowalność backupu.

Jak zrobić poprawny backup?

Podczas tworzenia backupu należy pamiętać o kilku kluczowych zasadach, które zapewnią jakość i bezpieczeństwo przechowywania danych. Pierwszą, już wcześniej wspomnianą zasadą, jest wybranie odpowiedniego rodzaju backupu w zależności od potrzeb użytkownika, czyli m.in. jak często backup ma być wykonywany, ile miejsca na dysku możemy przeznaczyć oraz jakie mamy oczekiwania dotyczące czasu odtwarzania. Drugą zasadą jest wybranie odpowiednich danych, które mają znajdować się w backupie. Pamiętaj o ustaleniu odpowiednich miejsc do przechowywania backupu, takie jak np. dyski zewnętrzne lub chmura. Kolejną zasadą jest odpowiednie szyfrowanie danych w wypadku nieuprawnionego dostępu do nośnika przez osoby trzecie.

Często wymienianą strategią utworzenia backupu jest zasada 3-2-1, polegająca na utworzeniu trzech kopii danych na dwóch różnych nośnikach, przy czym jedno z nich znajduje się w innej lokalizacji. Ta zasada jest często stosowana w korporacjach, ale też w innych branżach, jak np. muzyce, znanej z wypuszczania (tzw. „leakowania”) jeszcze niewypuszczonych piosenek czy albumów.

Dodatkowo warto wspomnieć o sprawdzaniu poprawności działania backupu, gdyż może dojść do sytuacji, gdzie backup z niewiadomego powodu może mieć problemy z przywróceniem wszystkich danych. Dobrą praktyką jest utworzenie własnego harmonogramu, w którym sprawdzisz poprawność działania zapisanych backupów.

Backup a data archiving

Pomimo, iż obydwa terminy mogą wydawać się takie same, to nie są one synonimami i zajmują się kompletnie innymi funkcjami w zarządzaniu danymi. Tak jak wcześniej wyjaśniliśmy, backup służy do tworzenia kopii zapasowych wybranych danych w celu możliwości powrotu do nich przy wystąpieniu problemów z oryginałem. Zazwyczaj backupy są regularnie aktualizowane i przechowywane tak, by w szybki sposób mieć dostęp do odzyskanych danych.

Data archiving, czyli archiwizacja danych, jest pojęciem zajmującym się długoterminowym przechowywaniem danych, które nie są już potrzebne do bieżącej pracy. Archiwizacja pozwala odciążyć systemy operacyjne poprzez przechowywanie danych w specjalnych miejscach (np. na nośnikach o dużej pojemności lub chmurach). Do tego pojęcia możemy zaliczyć np. przechowywanie faktur, korespondencji biznesowych lub danych medycznych sprzed lat. W odróżnieniu od backupu nie trzeba robić częstych aktualizacji danych.

Jakie są narzędzia do tworzenia backupu?

Na rynku znajduje się wiele narzędzi, które zarówno umożliwiają tworzenie backupu dla osób indywidualnych jak i firm. Do przykładowych narzędzi oferujących możliwość backupu zaliczamy:

• Time Machine, który jest wbudowanym systemem macOS umożliwiającym tworzenie kopii zapasowych całego systemu lub wybranych plików.
• Windows Backup, który służy tylko do przywracania poprzednich wersji systemowych Windowsa.
• Veeam Backup & Replication, znane ze swojej elastyczności oraz możliwości backupu serwerów czy maszyn wirtualnych. Głównie jest wykorzystywany w świecie korporacji.
• Macrium Reflect, skupiające się głównie na dostarczeniu narzędzia backupowego dla pojedynczych użytkowników.
• Duplicati, czyli open-source’owe narzędzie do backupu lokalnego i w chmurze.

Podsumowanie informacji

Podsumowując, backupem nazywamy kopię zapasową danych w celu możliwości odzyskania danych podczas wystąpienia problemów z oryginałem. Backup jest szczególnie przydatny, gdy dojdzie do zdarzenia losowego uniemożliwiającego dalszą pracę nad danymi. Istnieją różne rodzaje backupów, które w zależności od sposobu przechowywania danych, częstotliwości wykonywania backupu czy umiejscowienia backupu mają własne zalety i wady.

Podczas tworzenia backupu należy zwrócić szczegółową uwagę na zakres danych backupu, oczekiwania dotyczące czasu odtwarzania czy zapewnienie odpowiednich zabezpieczeń danych. Można zastosować zasadę 3-2-1, która ma za zadanie zminimalizować całkowitą utratę danych. Pamiętaj o regularnym sprawdzaniu, czy backup poprawnie odtwarza dane. Istnieją różne narzędzia, które oferują usługę backupu dla pojedynczych osób, ale też i dla firm.

Jeśli jesteś zainteresowany usługami naszej agencji SEOSEM24, zadzwoń pod numer +48 533 543 333 lub wyślij e-maila na info@seosem24.pl .

Wszystkie oferowane przez nas usługi znajdziesz na naszej głównej stronie: www.seosem24.pl

Najczęściej zadawane pytania

1. Co zrobić, gdy backup lokalny uległ uszkodzeniu?

Gdy dojdzie do uszkodzenia backupu lokalnego warto sprawdzić, czy istnieje kolejna kopia tych samych danych albo użyć wcześniejszą wersję backupu. Na przyszłość można utworzyć kopie zapasowe według zasady 3-2-1.

2. Czy backup automatyczny zawsze jest lepszy od ręcznego?

Nie, gdyż pomimo zapewnienia regularności kopii zapasowych użytkownik często nie ma kontroli nad tym, co może być dodane do backupu. Na dodatek zbyt częste tworzenie backupów może zajmować coraz więcej przestrzeni nośnika danych.

3. Jakie są najczęstsze błędy przy tworzeniu backupu?

Do najczęstszych problemów zaliczamy brak testów przywracania, przechowywanie backupów w tym samym miejscu co oryginał czy brak szyfrowania danych.

4. Jakie konsekwencje może mieć brak backupu w firmie?

Brak backupu w firmie może mieć fatalne skutki: od utratę danych krytycznych i przerwy w działaniu systemów aż po straty finansowe firmy.

5. Jak można zmniejszyć rozmiar backupu przy dużej ilości danych?

Można uzyskać mniejszy rozmiar danych poprzez użycie backupu przyrostowego lub różnicowego, kompresję plików lub wykluczenie plików zbędnych.

6. Czy wszystkie dane wymagają tej samej częstotliwości backupu?

Nie, to wszystko zależy od statusu danych (czy są nadal używane) i jak ważne są one dla użytkownika.

7. Jakie praktyki minimalizują ryzyko utraty backupu?

Do praktyk, które minimalizują ryzyko utraty backupu zaliczamy zasadę 3-2-1, szyfrowanie danych, regularne testowanie przywracania danych czy monitorowanie stanu nośników fizycznych.

8. Jakie zagrożenia mogą wystąpić przy backupie w chmurze publicznej?

Głównymi zagrożeniami dla backupów w chmurze publicznej są ataki hakerskie na serwery dostawcy, awarie infrastruktury czy problemy z dostępnością usług.

9. Dlaczego backup pełny nie jest zalecany codziennie dla dużych firm?

Pełny backup dla dużych firm nie jest zalecany ze względu na zajmowanie dużej ilości czasu oraz przestrzeni dyskowej.

10. Jak można chronić backup przed przypadkowym usunięciem danych przez użytkownika?

Można to zrobić poprzez ustawienie odpowiednich uprawnień dostępu, szyfrowanie i korzystanie z wersjonowania plików.